Evrimci budunbilimin kurucusu sayilan Lewis Henry Morgan, hukuk ögreniminin ardindan Amerika kitasindaki yerli halklara karsi yapilan haksizliklara karsi cikmistir. Morgan 1851-1877 yillari arasinda Kizilderililerin arasinda yasamis, yaptigi gözlemleri ve arastirmalari kitaplarina konu etmis ve antropolojinin simge adlarindan biri haline gelmistir. Eski Toplum yapitiyla Friedrich Engelse de esin kaynagi olmus; Engels bu eserle Charles Darwinin Türlerin Kökeni ni kiyaslayarak Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni adli yapitini olusturmustur.
Morgan, Kizilderililer arasinda gecirdigi otuz yillik deneyimi neticesinde insanligin yabanillik, barbarlik ve uygarlik asamalarindan gectigini öne sürer ve bu savini sadece Amerika yerlileri ile sinirlamayarak, dünya üzerindeki tüm ilk toplumlarda da ayni asamalarin yasandigini örnekler. Morgana göre insanlik köken olarak tek ve birdir; ayri yerlerde, ayri zamanlarda, ayni yollardan gecmis; ayni sürecleri tamamlayarak uygarligingelismenin benzer asamalarina varmistir.
Budunbilim konusunda en önemli kaynaklardan biri olarak gösterilen Eski Toplum, günümüz toplum sekillerine ve toplumsal örgütlenmelerine nasil ulastigimizi, bugünden sonra da degisimin ayni sekilde devam edip bizleri baska bir asamaya tasiyacagini genis capli arastirmalarla ortaya koyuyor.
Budunbilimin kurucusu Lewis Henry Morganin yüz yili asan bir sürecten sonra da, günümüzde gecerliligini sürdüren bircok görüsü, degerlendirmesi vardir. Morgani elestirenlerin, zamanin karsisinda Morgan kadar basarili olup olamayacaklarini ve bugün kendilerinin yaptigi calismalarin hangi insani degerlere hizmet ettigini düsünmelerinde yarar vardir.
Ünsal Oskay
